Եթե եղել եք Երևանում, տեսել եք տուֆը, նույնիսկ եթե չգիտեիք նրա անունը։ Դրանք տների վարդագույն, դեղնաշագանակագույն և սև պատերն են, որոնք մայրամուտին կարծես ներսից են լուսավորվում։ Երևանը զուր չէ, որ կոչում են վարդագույն քաղաք։
Ինչ է տուֆը
Տուֆը հրաբխային ապար է։ Ժամանակին Հայկական լեռնաշխարհի հին հրաբուխները ժայթքում էին մոխրի հսկայական ամպեր։ Մոխիրը նստում էր, սեղմվում և ժամանակի ընթացքում դառնում քար։ Ահա թե ինչու է տուֆը թեթև և ծակոտկեն, իսկ նրա գույնը կախված է մոխրի միներալներից՝ վարդագույն, կարմիր, նարնջագույն, դեղին, մանուշակագույն, սև։
Քար, որը հեշտ է տաշել
Նոր արդյունահանված տուֆը փափուկ է. այն կարելի է սղոցել և տաշել ձեռքի գործիքներով, իսկ օդում աստիճանաբար ամրանում է։ Սա տուֆը դարձրեց իդեալական նյութ հայ վարպետների համար. դարեր շարունակ դրանից կառուցել են տներ և եկեղեցիներ, քանդակել ամենանուրբ զարդանախշեր։
Ծակոտկենությունը տուֆը դարձնում է լավ մեկուսիչ. տուֆե տանն ամռանը զով է, ձմռանը՝ տաք։
Տուֆը հայոց պատմության մեջ
- Զվարթնոց — VII դարի վեհաշուք տաճար Էջմիածնի մոտ, այսօր՝ ավերակ և ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության օբյեկտ։
- Անի — Հայաստանի միջնադարյան մայրաքաղաքը, «հազար ու մի եկեղեցիների քաղաքը», կառուցված կարմիր և սև տուֆից։
- Խաչքարեր — տուֆից և բազալտից տաշված քարե խաչեր։ Խաչքարի արվեստն ընդգրկված է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի ոչ նյութական ժառանգության ցանկում։
- XX դարի Երևան — ճարտարապետ Ալեքսանդր Թամանյանն ու նրա հետևորդները քաղաքի կենտրոնը կառուցեցին վարդագույն Արթիկի տուֆից, այստեղից էլ՝ «վարդագույն քաղաք»։
Ինչու է TUFF-ի կափարիչը տուֆից
Մենք փնտրում էինք նյութ, որն առանց բառերի է խոսում Հայաստանի մասին։ Տուֆն այն է, ինչից կազմված է երկիրն ինքը՝ նրա եկեղեցիները, տները, փողոցները։
TUFF-ի յուրաքանչյուր կափարիչ տաշվում է տուֆի բլոկից և ավարտվում ձեռքով։ Ծակոտիների նախշը, երանգը և հյուսվածքը յուրաքանչյուրինն է, ուստի երկու նույն կափարիչ չկա։ Heritage-ի շշերի վրա Անիի և Աղթամարի մոտիվներով քարե քանդակներ են։
Քարն ավելին է հիշում, քան մարդը։ Երբ շիշը դատարկվի, կափարիչը կմնա՝ Հայաստանի մի մասնիկ, որը կարելի է պահել ձեռքում։
